سناریوی طولانی مدت چین برای بسته بودن تنگه هرمز؛ مسیر متفاوتی که در پیش گرفت

چین در حالی در ماه‌های ابتدایی بحران واردات نفت خود را ۴۸ درصد کم شدن داد و از مخازن راهبردی برداشت کرد که اکنون با صعود دوباره واردات و پر کردن ذخایر، بسته‌بودن طولانی‌مدت تنگه هرمز را باور کرده است.

طبق گزارش همشهری آنلاین، بازار جهانی نفت در هفته‌های اخیر شاهد تحرکات تازهی از سوی بزرگترین واردکننده نفت جهان بوده است.

چین که در ماه‌های ابتدایی بحران نفت ناشی از جنگ آمریکا علیه ایران، با کم شدن چشمگیر واردات و برداشت از ذخایر استراتژیک خود، توانسته بود اقتصادش را سرپا نگه دارد، اکنون مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است.

صعود دوباره واردات نفت چین به ۸.۴۱ میلیون بشکه در روز و از سوی دیگر پر شدن مجدد مخازن ذخیره‌سازی این کشور در ماه جولای، نشانه‌هایی است که تحلیلگران را به این حاصل رسانده که پکن به بسته‌بودن طولانی‌مدت تنگه هرمز پی برده و خود را برای این سناریو آماده می‌کند.

بر پایه گزارش شبکه الجزیره، چین در سه ماهه دوم سال جاری و در اوج اختلالات ناشی از جنگ، واردات خود را از ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز به حدود ۸ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه افت داد؛ رقمی که نشان‌دهنده افت ۴۸.۱۹ درصدی در بازه فوریه تا ژوئن بود.

این کشور اما از پیش برای مواجهه با چنین شرایطی آماده شده بود و به همین دلیل توانست بدون توقف فعالیت اقتصادی، افت شدید واردات را مدیریت کند.

نخستین اقدامی که پکن در آن مقطع به کار گرفت، افت ظرفیت پالایشگاه‌ها بود. چین به جای آنکه برای تأمین هر بشکه نفت از دست رفته تلاش کند، فعالیت ۴۹ پالایشگاه دولتی خود را تا ماه مه به حدود ۷۱ درصد رساند که پایین‌ترین سطح از زمان همه‌گیری کرونا محسوب می‌شود.

در ادامه پردازش نفت خام در نیمه اول سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه، ۵ درصد نزول یافت. این تصمیم هرچند به معنای کم شدن تولید فرآورده‌های نفتی بود، اما از بیشتر شدن فشار هزینه‌های وارداتی بر اقتصاد چین جلوگیری کرد.

چین اما سال‌ها پیش از شروع کار جنگ، خود را برای چنین روزهایی آماده کرده بود. هم‌اکنون ۴۴ میلیون خودروی برقی در جاده‌های این کشور تردد دارند، در حالی که این تعداد در سال ۲۰۲۵ معادل ۱۳ میلیون دستگاه بود.

به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، این ناوگان روزانه حدود یک میلیون بشکه در مصرف نفت صرفه‌جویی ایجاد می‌کند. الگوی سفر داخلی نیز تغییر کرد؛ تقاضا برای سفرهای ریلی که با برق تولیدی از زغال سنگ و انرژی‌های تنوینپذیر کار می‌کنند، رشد یافت و در مقابل، پروازهای داخلی در ماه‌های مه و ژوئن به ترتیب ۸ و ۷ درصد افت کردند.

این تحولات اگرچه برای چین ممکن بود، اما برای بسیاری از کشورها که شبکه ریلی برقی گسترده ندارند یا به خودروهای برقی دسترسی کافی ندارند، اصلاً قابل اجرا نیست.

زغال سنگ نیز بخشی از برنامه آمادگی چین بوده است. پکن پیش از جنگ، صنایع تبدیل زغال سنگ به سوخت و مواد شیمیایی را گسترش داده بود و در سال ۲۰۲۴، این صنایع معادل ۳۰۰ میلیون بشکه نفت خام تولید کردند که معادل یک ماه واردات نفتی این کشور است.

این ظرفیت، اگرچه برای چین با منابع عظیم زغال سنگ ممکن است، اما برای اکثر کشورهای دیگر به دلیل کمبود زغال سنگ یا محدودیت‌های زیست‌محیطی، در دسترس نیست.

مهم‌ترین ابزار پکن اما ذخایر عظیم نفتی بود که در دوران وفور انباشته کرده بود. چین در سال ۲۰۲۵ به طور میانگین روزانه ۱.۱ میلیون بشکه به ذخایر خود افزود و مجموع ذخایر را تا اتمام سال به ۱.۴ میلیارد بشکه و در آغاز سال جاری به نزدیک ۱.۵ میلیارد بشکه رساند.

زمانی که واردات کم شدن یافت، پکن از ماه مه ۲۰۲۶ حدود ۷۱ میلیون بشکه از این مخازن خارج کرد که شامل ۵۶ میلیون بشکه از ذخایر تجاری و ۱۵ میلیون بشکه از ذخایر پالایشگاه‌ها بود، در حالی که بخش اعظم ذخیره راهبردی همچنان دست‌نخورده باقی ماند.

اما رفتار اخیر چین نشان از تغییر رویکرد دارد. واردات نفت چین به ۸.۴۱ میلیون بشکه در روز بیشتر شدن یافته و ذخایر استراتژیک این کشور در ماه جولای ۲۱۰ هزار بشکه بیشتر شده است.

این اقدام که از عوامل بیشتر شدن بها نفت در کانال ۹۰ دلار به حساب می‌آید، بیانگر است پکن دیگر به بازگشایی نزدیک تنگه هرمز امیدوار نیست و خود را برای بسته‌بودن طولانی‌مدت آماده می‌کند.

تحلیلگران پایگاه داده مارهلم نیز با ارزیابی رفتار چین به این حاصل رسیده‌اند که تنگه هرمز هرگز به‌زودی بازگشایی نخواهد شد. بیشتر شدن واردات و پر شدن مجدد مخازن چین، عملاً تأییدی بر این پیش‌بینی است.

آنچه چین در ماه‌های ابتدایی انجام داد، یک راهکار موقت بود؛ نه یک راه حل دائمی. نزول واردات و برداشت از ذخایر، فقط زمان سفارش تا بتواند برای سناریوی طولانی‌مدت آماده شود.

حالا که پکن نشانه‌هایی از بسته بودن طولانی تنگه هرمز دیده، سیاست خود را تغییر داده است. چین از نفت بی‌نیاز نشد و نتوانست به طور جامع از تبعات جنگ مصون بماند، اما به مدد سرمایه‌گذاری‌های پیشین، توانست ضربه را به تأخیر بیندازد.