«لاک پشت» غول پیکر من

فرهنگ > هنر - خاطره علینسب:
«چه صدایی از یک عود بزرگ به گوش خواهد رسید؟» مدتها بود که به این مساله فکر میکرد و رسیدن به پاسخ همین سوال باعث شد او به یک ایدهی خلاقانه در ساخت ساز فکر کند. این مرد جوان ایرانی سازندهی بزرگترین و کوچکترین ساز «عود» جهان است.

بزرگترين «عود» جهان به دست يك هنرمند ايراني ساخته شد، اين خبر به خودي خود آنقد رداغ بود كه باعث شد مسيرمان را به سمت آموزشگاه «خانهي عود» در يكي از خيابانهاي تهران كج كنيم و چند ساعتي با مرد جواني كه براي اولين بار ايدهي ساخت يك عود غول پيكر در جهان به ذهنش رسيده است گفتوگو كنيم.

«مجيد ناظمپور»متولد سال 1352 « شهررضا » است و از 13 سالگي شروع به نواختن موسيقي كرده:«خانوادهام با فعاليتم در عرصه موسيقي مخالف بودند، به همين خاطر بود كه خانوادهام با موسيقي و ساز مخالف بودند، نه پدر و نه مادرم فعاليت در عرصهي موسيقي را دوست نداشتند اما من علاقهي بسياري به موسيقي داشتم و همين علاقه باعث شد در 13 سالگي اولين سازم را خودم بسازم.»

• من و اره و چوب

آقاي ناظمپور در حالي كه فقط 13 سال داشت يك سه تار ساخت:«با يك اره و چند تكه چوب و كمي سيم شروع كردم به ساختن يك سه تار، بعد از كلي كلنجار رفتن با چوب و سيم بالاخره يك سه تار ساختم و شروع كردم به نواختن، نميدانستم نت چيست و مدام با خودم ميگفتم كه چرا صداي ساز من شبيه به صداي ساز استاداني كه كارشان را ميشنوم نيست.»
آقا مجيد با همان سازي كه ساخته بود، سهتار ميزد تا اينكه 18 ساله شد. در آن زمان با خودش قرار گذاشت كه به كلاس موسيقي برود:«سنم كه كمي بالاتر رفت، تصميم گرفتم به كلاس موسيقي بروم، زماني كه براي اولين بار سه تار به دست گرفتم و شروع كردم به يادگيري، استادم با تعجب نگاهم كرد و گفت كه اصلا باور نميكند كه من قبلا استادي نداشتهام.»
در آن دوران، آقا مجيد هر چه گفت كه سه تار را با يك ساز غيراستاندارد تمرين كرده و معلمي نداشته است، استاد باور نكرد:« به آهستگي نواختن سه تار را آموختم، يك روز كه قرار بود با ديگر هنرمندان كنسرت بگذاريم، از مادر و پدرم دعوت كردم كه به كنسرت بيايند، تازه آنجا بود كه خانوادهام فهميدند من موسيقي كار ميكنم و سالها بدون آنكه آنها بدانند سه تار تمرين كردهام.»

• سفرهاي ماركوپولويي در پي عود

خانوادهي آقاي ناظم پور بعد از آن كنسرت، تشويقش كردند تا در زمينهي موسيقي فعاليت كند، او ديگر مخفيانه ساز نميزد، تمرينهايش گستردهتر شده بود و سازهاي ديگر را هم شناخته بود. در همان سالها بود كه با سازي به نام «عود » آشنا شد:«صداي عود را در موسيقيهاي ايراني و عربي ميشنيدم و با خودم ميگفتم كه حتما يك روز سراغ يادگيري اين ساز خواهم رفت، همين هم شد. رفتم و نواختن عود را ياد گرفتم.»

آقا مجيد براي يادگيري و نواختن ساز عود، راهي كشورهاي عربي شد: «دوست داشتم دربارهي اين ساز بيشتر بدانم، در بررسيهايم فهميدم كه زادگاه اين ساز ايران است اما متاسفانه در ايران كمتر نواخته ميشود، مشخص نيست به چه دليلي، اما به آهستگي اين ساز در موسيقي ايراني كم رنگ شد و به سمت موسيقي عربي رفت، حالا ديگر اين ساز ايراني در كشورهاي عربي بيشتر طرفدار دارد.»
آقاي ناظمپور براي كسب اطلاعات و يادگيري اين ساز راهي مراكش، سوريه، عراق، لبنان،كشورهاي خليج فارس و... شد:« در اين كشورها با هنرمنداني كه اين ساز را مينواختند آشنا شدم، با آنها صحبت كردم، كتابهايي دربارهي اين ساز خواندم و برخي از اين كتابها را خريداري كردم و همراه خودم به ايران آوردم، به موزههاي موسيقيشان سر زدم و با انواع و اقسام عودها آشنا شدم، حتي سراغ كساني رفتم كه ساز ميساختند و ساعتها كنارشان نشستم.»

• يك لاكپشت ساختم

حاصل سفرهاي متعدد آقاي ناظمپور به كشورهاي عربي يك كتاب شد به نام «تاريخ 5 هزار سالهي سازعود » كه او اين كتاب را در نشر «سوره» منتشر كرد: «هر چه در اين سفرها ياد گرفته بودم و هر اطلاعاتي كه دربارهي عود از بزرگان اين ساز بدست آورده بودم را در يك كتاب به چاپ رساندم، اين كتاب به چاپهاي مكرر رسيد، ميتوان گفت كه اين كتاب يك دايرهالمعارف كامل دربارهي ساز عود است.»

سفرهاي متعدد و ديدن عودهاي مختلف باعث شد آقاي ناظمپور به اين موضوع فكر كند كه آيا ميتوان يك عود در ابعاد بزرگتر ساخت كه صداي بم بدهد و در كنسرتها از آن استفاده كرد:«دلم ميخواست بدانم صداي يك ساز عود بزرگ در كنسرتها چه كمكي به نواختن خواهد كرد. منظورم ساز عودي در ابعاد ويولنسل بود كه از ويولنهاي معمولي (ويولن آلتو) بزرگتر است.»

او بالاخره 4 سال پيش تصميم گرفت تحقيقات خود را براي ساخت يك عود غول پيكر شروع كند و سرانجام هنرمند جوان بعد از سه سال موفق شد در سال 93 ساخت اين عود را به پايان برساند:« در اين ساز از دو نوع چوب استفاده كردم، هر دو نوع چوب را از كشور آلمان خريداري كرده و به كشور آوردم.

براي ساختن كاسهي عود از چوب درخت آكاژو استفاده كردم، صفحهي ساز را هم از چوب يك درخت كه شجره اش به خانوادهي كاجها بر ميگشت ساختم، همچنين رنگهاي طبيعي را براي رنگآميزي چوبها انتخاب كردم، روي رنگ طبيعي رنگ ضد آب زدم و از براق كننده هم كمك گرفتم. البته براي صفحهي ساز از براق كنندهاي استفاده كردم كه روي صداي ساز تاثيري نداشته باشد.»
استاد موسيقي شبي كه كار ساخت ساز به پايان رسيد با اشتياقي وصف نشدني تا روشن شدن هوا صبر كرد و براي اولين بار، ساز خود را ساعت 6:30 صبح در حياط خانهشان نواخت:« نميدانيد چه حس خوبي بود.عودي با صداي بم. من براي سيم اين ساز از سيمهاي ويولنسل استفاده كرده بودم، اما با رعايت تمام تكنيكهاي ساخت و نجاري يك ساز عود. صداي بم اين ساز آنقدر به دلم نشست كه تصميم گرفتم اين ساز را به ديگران نيز معرفي كنم.»

تلاشهاي او به نتيجه رسيد. از اين ساز جالب بالاخره در جشنوارهي موسيقي فجر رونمايي شد. او خاطرهاي شيرين برايمان تعريف ميكند، خاطرهاي از روزهايي كه درگير ساخت اين عود بود: «خاطرهاي جالب از آن روزها دارم كه برميگردد به زماني كه شروع كردم به طراحي و ساخت اين عود.
در آن دوره هر كسي به خانهمان ميآمد با نگاه متعجب از من ميپرسيد كه قرار است چه چيزي بسازم. بيشتر اطرافيانم فكر ميكردند من در حال ساختن يك لاك پشت چوبي هستم اما روزي كه همان دوستان اين ساز را ديدند و از بزرگ بودن آن تعجب كردند به آنها گفتم بالاخره يك لاكپشت ساختم.»

• عودي با قد رشيد

اين ساز عجيب و غريب كه براي اولين بار در جهان ساخته شده است، قدي حول و حوش 190 سانتيمتر دارد، عرضش هم حدود 80 سانتيمتر است. البته يكي از مشكلات اين ساز همين قد رشيدش بود: «مجبور بودم گاهي اين ساز را روي باربند ماشينم ببندم، از آنجا كه جعبهاي كه اين عود در آن قرار ميگيرد كمي عجيب و غريب است، بيشتر افرادي كه از كنار ماشينم رد ميشوند با تعجب نگاهم ميكنند.»

جالب است بدانيد اين مرد جوان سازندهي كوچكترين عود دنيا هم است: «نامش را گذاشتم «تحفه العود» كه حدود 25 سانتيمتر است و صداي ريز ميدهد، اين ساز را هم براي اين ساختم كه بتوان با آن ريزترين صداي ساز عود را شنيد.»ساز «تحفه العود » اين روزها در موزهي موسيقي تهران نگهداري ميشود، اگر راهتان به اين موزه افتاد حتما سري هم به كوچكترين عود دنيا بزنيد و افتخار كنيد كه يك ايراني اين ساز را ساخته است.