از جایگاه سوخت در تگزاس تا سفره غذا در اروپا؛ دامنه بحران اقتصادی گسترش یافت

تقابل اقتصادی تهران و واشنگتن که این روزها از هر جنگی نظامی پرهزینه‌تر و تأثیرگذارتر شده، حالا بهایش را نه فقط در خلیج فارس، که در جای‌جای جهان، از جایگاه‌های سوخت در آمریکا تا سفره‌های غذایی در اروپا و آسیا، حاکی از آن است.

طبق گزارش همشهری آنلاین، اعلام آمادگی ایران برای بستن تنگه هرمز و هشدار به همسایگان مبنی بر مشارکت نکردن در جنگ اقتصادی، کافی بود تا بهای نفت خام برنت در آخرین روز معاملات هفته به ۹۴.۳۹ دلار در هر بشکه برسد و رکورد تازهی را به ثبت برساند.

نفت خام برنت که ابتدای هفته را حول و حوش ۸۸ دلار آغاز کرده بود، با تشدید تنش‌های لفظی و هشدارهای ایران درباره بستن تنگه هرمز، طی پنج روز معاملاتی بیش از ۶ درصد رشد کرد و در آستانه ورود به کانال ۹۵ دلاری قرار گرفت. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیز با رشد قابل‌توجهی به ۸۷.۰۶ دلار در هر بشکه رسید.

تحلیلگران ارشد بازار انرژی معتقدند آنچه این روزها بها نفت را به پرواز درآورده، نه کمبود عرضه و نه بیشتر شدن تقاضا، بلکه حق بیمه ژئوپلیتیک است. هرگونه نشانه‌ای از اجرایی شدن تهدید ایران مبنی بر بسته شدن تنگه هرمز، می‌تواند نرخ نفت را به یک‌باره به کانال سه‌رقمی (بیش از ۱۰۰ دلار) برساند.

مرور‌های مؤسسات اقتصادی مشخص می‌کند که نرخ بنزین در آمریکا طی یک سال گذشته حدود ۲۹ درصد صعود یافته و میانگین نرخ هر گالن بنزین به بالاترین سطح خود در ۱۴ ماه اخیر رسیده است. نشریه فایننشال تایمز نیز در گزارشی تأکید کرده که نرخ فرآورده‌های نفتی از جمله گازوئیل و بنزین در بازار داخلی آمریکا تا ۴۰ درصد جهش داشته است.

این یعنی موشک تحریم‌های واشنگتن، در نهایت به مقصد جیب رای‌دهندگان آمریکایی برخورد خواهد کرد. کارشناسان سیاسی معتقدند جمهوری‌خواهان به‌خوبی می‌دانند که هرگونه بیشتر شدن نرخ سوخت در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، می‌تواند به یک بمب ساعتی سیاسی تبدیل شود.

تأثیر این تنش‌ها محدود به جایگاه‌های سوخت نیست. برآوردهای اقتصادی مشخص می‌کند که اگر تنگه هرمز به‌مدت سه ماه مسدود شود، نرخ نفت می‌تواند تا ۹۵ دلار نیز صعود یابد و این مبحث به‌تنهایی نرخ تورم آمریکا را در سه‌ماهه چهارم سال تا ۰.۶ درصد بالا می‌برد.

از سوی دیگر، بحران انرژی در اروپا که همچنان لجام‌گسیخته است، با این تنش‌ها تشدید می‌شود. کشورهای اروپایی که وابستگی شدیدی به واردات نفت و گاز از خلیج فارس دارند، هم‌اکنون با رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، تولید و گرمایش دست‌وپنجه نرم می‌کنند. شرکت‌های کشتیرانی نیز به‌دلیل صعود حق‌بیمه و تغییر مسیر کشتی‌ها، هزینه‌های خود را به مصرف‌کننده نهایی منتقل کرده‌اند.

شاید مهم‌ترین هشداری که این روزها در محافل اقتصادی شنیده می‌شود، ارتباط میان تنش‌های خلیج فارس و امنیت غذایی جهانی است. کشورهای حاشیه خلیج فارس از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کودهای شیمیایی و اوره در جهان هستند. اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، زنجیره تأمین این مواد حیاتی را مختل کرده و ارزش جهانی مواد غذایی را تحت فشار قرار داده است.

صندوق بین‌المللی پول هفته گذشته در گزارشی هشدار داد که هرگونه شوک به‌روز به ارزش انرژی، می‌تواند روند نزولی تورم جهانی را معکوس کرده و بازارهای نوظهور را با چالش جدی مواجه کند. این یعنی خانواده‌ها در سراسر جهان، از اروپا تا آسیا و حتی آمریکای لاتین، هزینه‌های بیشتری را برای خریداری مواد غذایی متحمل خواهند شد.

تمامی نگاه‌ها اکنون به دوشنبه آینده دوخته شده است، زمانی که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اطلاعات تحریم‌های به‌روز علیه ایران را اعلام خواهد کرد. گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که این بسته تحریمی، نه‌تنها صادرات نفت ایران، بلکه شبکه‌های مالی، کشتیرانی و حتی شرکت‌های پوششی در کشورهای ثالث را هدف می‌گیرد.

در همین حال، علی‌باقری کنی، وزیر امور خارجه ایران، در زمان حاضر در سخنرانی خود تأکید کرد که ایران سناریوهای متعددی برای مقابله با هرگونه اقدام خصمانه اقتصادی دارد و از کشورهای منطقه خواست که در دام بازی روانی واشنگتن نیفتند.

تحلیلگران معتقدند بازار نفت تا پیش از اعلام رسمی تحریم‌ها، در وضعیت سکته انتظار به سر خواهد برد و هرگونه خبر مثبت یا منفی می‌تواند موج تازهی از نوسان نرخ‌ها را رقم بزند. با این حال، آنچه مسلم است، این است که هزینه این جنگ اقتصادی در نهایت بر دوش مصرف‌کنندگان عادی در سراسر جهان خواهد ماند.